Annemiek Onstenk Journalist

tekst, redactie & research

Archief voor september 2008

JOBS-training werkt

door

Impuls – 2007

Vaak zijn trainingen om werklozen of schoolverlaters te activeren eenrichtingsverkeer. De trainer doceert vaardigheden en strategieën. De deelnemers voeren uit en worden beoordeeld op de wijze waarop zij dat doen. De JOBS-training werkt anders. De deelnemers zijn hun eigen informatiebron en brengen elkaar verder. De trainer ondersteunt hen. De resultaten zijn veelbelovend. “De training helpt je achter je kracht te komen,” zegt een deelnemer uit Utrecht. Hij werkt nu in de zorg.

In oktober 2006 begon gemeente Utrecht met een Work First-project. Mensen van 27 jaar en ouder die zich inschrijven voor werk en een Wwb-uitkering krijgen een tijdelijk dienstverband bij projectorganisatie Apprenti. Zij doen werkervaring op bij de Utrechtse sociale werkvoorziening en ontvangen een salaris ter hoogte van een bijstandsuitkering. Werkcoaches begeleiden de reïntegratiekandidaten in groepen naar een van de volgende stappen: een opleiding of reguliere baan, gesubsidieerd werk, een reïntegratietraject met uitkering of verlenging van het tijdelijke contract. Doel van het project, dat in Utrecht Werk loont heet, is de instroom in de bijstand beperken en cliënten van het CWI duurzaam activeren richting werk.
De deelnemers aan Werk loont hebben zeer uiteenlopende achtergronden. Daarom is individueel maatwerk gewenst. Als aanvulling op de werkervaring en de begeleiding kocht de gemeentelijke dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid kortdurende JOBS-interventietrainingen in bij RadarOpleidingen. Dat nam de JOBS-training, enthousiast geworden door de aanpak, in zijn pakket op en laat die door gecertificeerde trainers uitvoeren.

Tijdens de training werken groepen van rond de vijftien mensen vijf dagdelen aan het vergroten van het geloof in eigen kunnen en het versterken van hun probleemoplossend vermogen. Zij maken een stappenplan om zich voor te bereiden op het zoeken en vinden van werk. Tijdens de training is ruimte voor een individuele benadering.
Het unieke van de JOBS-methode is dat de deelnemers hun eigen krachtbron vormen en in interactie met elkaar wegen uitstippelen die voor hen het meest kansrijk zijn. De trainer faciliteert dat proces. “Razend moeilijk,” zegt trainer Marivonne de Groot van RadarOpleidingen, “we zijn gewend dat de begeleider de expert is die de cursisten de goede weg wijst. Het uitgangspunt van JOBS is juist dat de benodigde kennis in de groep zelf zit.”
De JOBS-methode is beproefd en bijzonder succesvol gebleken. Hij werkt, ook in Utrecht. We vragen Judith Haring en Erik Helder, respectievelijk coach en deelnemer, naar hun ervaring.

Oppepper
De methode is niet belerend, zegt Judith Haring, die als werkcoach van de gemeente groepen begeleidt gedurende drie maanden. Zij maakt gebruik van elementen uit de JOBS-methode. “Zowel de deelnemers als ik doen een appèl op de aanwezige ervaring. Er is waardering voor wat mensen weten. Zij komen uit de verf en krijgen zelfvertrouwen. Daarmee kunnen zij daadkracht ontwikkelen. Er is aandacht van iedereen voor iedereen. De persoonlijke aandacht ervaren cursisten als cadeau.”
Erik Helder zat in een andere groep als die van Judith Haring, maar kan dat laatste bevestigen. Tijdens de intensieve JOBS-training krijgt iedere deelnemer afzonderlijk aandacht. Toen hij aan de beurt was namen anderen in de groep zijn twijfels aan zichzelf weg en roemden zijn kwaliteiten. De positieve reacties heeft hij als zeer weldadig ervaren. “Je brainstormt samen: waar ben je goed in en wat weerhoudt je te doen wat je het liefste wilt? De beren die ik op de weg zag werden verjaagd. De instelling in de groep was positief. Niet alleen ik, alle deelnemers kregen een oppepper van de training.”

De cursisten verschillen enorm van elkaar, in alle groepen: van analfabeten tot hoog opgeleiden. Toch steken de deelnemers wat van elkaar op. Judith Haring: “Een aantal allochtone cursisten in mijn groep heeft een taalachterstand. Daar staat een hoog niveau van waarden en normen tegenover. Zij geven bijvoorbeeld meer invulling aan respect.” De diversiteit is geen probleem, zegt ook trainer Marivonne de Groot: “Daar maken we juist mooi gebruik van. Mensen geven elkaar nuttige tips.”
Tijdens de training bouwen de deelnemers zelf hun employability op, met persoonlijke accenten. “De drive moet uit henzelf komen,” zegt Judith Haring. “Je hebt met volwassen mensen te maken. Zij weten zelf het beste hoe ze zich kunnen presenteren. Het gaat erom dat in zo’n groep ieders kwaliteit naar boven komt. Wat is jóu manier om een werkgever tegemoet te treden? Daarvoor bestaat niet één manier.”

Uitstroom
Erik Helder, nu 37 jaar, pakte verschillende opleidingen op en had een aantal keer een baan. Even vaak vertrok hij weer. In zijn laatste job werd hij er op een vervelende manier uitgewerkt. Het leidde tot een langdurige persoonlijke crisis en gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid. Tijdens de JOBS-training komt al snel bovendrijven wat hij graag wil: in de zorg werken. “Voor mij was het de juiste cursus op het juiste moment. Er móest wat gebeuren, ik zakte steeds dieper weg. Ik verzamelde moed om de telefoon te pakken en vond een kruiwagen. Ik mocht in een zorginstelling laten zien wat ik kon. De leidinggevende had vertrouwen in me, dus lukte het om werk te vinden. Ik begin weliswaar onderop en heb via een flexbureau een basiscontract van slechts vier uur. Maar er is zoveel werk dat ik full time bezig ben. Ik krijg de overuren betaald en kan er van leven.”
Erik was een van de eersten die uitstroomde uit het Utrechtse Work First project, maar zeker niet de enige. Uit de eerste groep van Judith Haring zijn twaalf van de twintig deelnemers aan het werk. Van alle groepen tot nu toe heeft ongeveer 45 % van de deelnemers (regulier) werk gevonden.

Train-de-trainer
De JOBS-training werkt heel goed voor deelnemers die willen, zegt Erik. Hij vindt het jammer dat de training maar vijf dagdelen duurt. Niet zozeer voor hemzelf, hij heeft er genoeg baat bij gehad. Maar anderen uit zijn groep zag hij na een korte opleving weer inzakken. Je moet niet vergeten, zegt hij, hoe negatief mensen over zichzelf denken: ‘ik ben te oud, ik ben allochtoon dus maak geen kans.’ etc.
Marivonne de Groot beaamt dat mensen soms terugvallen. Daarbij spelen vaak persoonlijke problemen of kunnen deelnemers onvoldoende communiceren in het Nederlands. In dat geval komt er in het stappenplan bijvoorbeeld eerst hulpverlening of taalonderwijs te staan en heeft de JOBS-training de functie van diagnose stellen. “We hebben vaker gehoord dat een vervolg op de training gewenst is. RadarOpleidingen is daarom bezig een protocol voor coaches op te stellen. Ook bieden we gemeenten en reïntegratiebedrijven, samen met TNO, een train-de-trainer programma om de methodiek over te dragen. De uitstroomresultaten kunnen nóg beter worden.”

Elektronisch uitwisselen persoonsgegevens sociale zekerheid op stoom

door

PM, magazine voor de overheid – 2007

De Europese Unie besloot tot modernisering van de uitwisseling van persoonsgegevens om de migrerende burger beter van dienst te zijn. In 2009 moet een groot aantal gegevens elektronisch kunnen worden uitgewisseld binnen een Europees digitaal netwerk. Europese waakhond vraagt aandacht voor bescherming van de privacy.

[Lees meer…] overElektronisch uitwisselen persoonsgegevens sociale zekerheid op stoom

Cliënten Sociale dienst geïntimideerd door huisbezoeken

door

2006

Ze staan onaangekondigd in de gang en lopen zo de echtelijke slaapkamer in. Ze leveren commentaar op wat ze in de keuken aantreffen en trekken merkkleding van de kinderen uit de kast. Dit zijn grieven van tientallen Marokkaanse huishoudens met een bijstandsuitkering. Zij kregen de afgelopen weken onverwacht bezoek van medewerkers van de Sociale dienst, die is opgegaan in de Dienst Werk en Inkomen (DWI).
Bij een van hen stonden de DWI-medewerkers al om half 8 op de stoep. De familie lag nog in bed. “Ik moest vragen beantwoorden over de afgelopen tien jaar,” zegt Driss el Berkani. “Er hebben een groot aantal auto’s op mijn naam gestaan. Ik koop elk jaar een oude, goedkope auto om naar Marokko op vakantie te gaan. Daarna doe ik ze weer weg. Ik moest van al die auto’s vrijwaringspapieren overleggen. DWI houdt me voor een autohandelaar, maar dat ben ik niet.”
De operatie, die veel weg heeft van een vroege voorjaarsschoonmaakactie, leidde in zestien gevallen tot stopzetting of korting op de bijstandsuitkering. Andere huishoudens wachten nog op een beslissing.

Een veertigtal boze Marokkaanse mannen, de meeste op leeftijd, een aantal ziek en gehandicapt, wachten de journalist op bij de Al-Kabir moskee in Amsterdam Oost. Allemaal hebben zij hun eigen verhaal over de ‘inval’ van de Sociale dienst (DWI is nog niet ingeburgerd). De mannen vinden dat zij als verdachten worden behandeld. Vooral het opentrekken van kasten, vragen over of men bij Albert Heijn of de Aldi winkelt en het vermoeden van kwader trouw zetten kwaad bloed. Ook verwijten zij de Sociale dienstmedewerkers geen rekening te houden met de aanwezigheid van kinderen. Zij begrijpen niet waarom DWI-medewerkers langskomen met een dossier van 10 of 20 jaar. Er kan dan aanleiding zijn geweest voor de huisbezoeken – een aantal uitkeringen is immers gekort of gestopt – ‘zo gaan we niet met elkaar om in Amsterdam’, zo stellen de mannen in een protestverklaring.

Voor medewerkers van de Dienst Werk en Inkomen gelden strikte regels voor huisbezoek. Zij moeten zich legitimeren, uitleggen wat ze komen doen en de cliënt vragen om medewerking. Weigert de cliënt toegang, dan legt de DWI-medewerker uit wat de verdere procedure is en wordt een afspraak voor een volgend huisbezoek gemaakt. Uit angst gekort te worden op hun uitkering of die helemaal te verliezen, laten cliënten hun ongenode gasten binnen. Het merendeel van de mannen in de moskee weet niet dat zij, als er geen concrete aanwijzing van fraude is, toegang tot hun huis mogen weigeren.

Moet dat nu zo, vraagt bestuurder Antoinette Tanja van stadsdeel Oost/Watergraafsmeer zich af. Een grote groep Marokkaanse buurtbewoners met een bijstandsuitkering heeft zich tot het stadsdeelbestuur gewend. “Ik heb de indruk dat de ambtenaren van DWI zeer grof te werk gaan. Fraudebestrijding oké, maar wel met respect voor de plichten én rechten van cliënten. Dat lijkt nu niet het geval. Zelfs een echtpaar dat € 80,- aanvullende bijstand per maand ontvangt moest alles binnenstebuiten keren. Is dat efficiënt opsporen van mogelijke onrechtmatigheden? De groep waar het om gaat is kwetsbaar en ligt op het ogenblik al niet lekker. Waarom wordt mensen niet gewoon gevraagd met hun papieren op het kantoor van de Sociale dienst te verschijnen?”

“Jaarlijks worden tientallen uitkeringen beëindigd na huisbezoek,” zegt een woordvoerder van DWI. Achter het massale karakter van de bezoeken in Oost moet vooral een praktische reden worden gezocht. “DWI gaat systematisch te werk, de ene buurt na de andere.” En ook het tijdstip van half 8 ’s ochtends behoort tot de normale werkwijze. “Men gaat zelfs in het weekend op huisbezoek.” Hij kijkt niet op van de boze reacties uit Oost: “Dit gebeurt allemaal binnen het wettelijk kader.”

Raadslid Judith Sargentini van GroenLinks laat weten dat de raad aan huisbezoeken de voorwaarde heeft gesteld dat medewerkers zich houden aan de afgesproken regels. “Zo mag niet op etnische afkomst worden geselecteerd. De medewerkers mógen niet zelf deuren openen, kleren uit de kast rukken of de koelkast inspecteren.” Met de onaangekondigde huisbezoeken kan Sargentini leven. “Het verrassingselement hoort bij hun controlerende taak. De gemeente is nu zelf verantwoordelijk voor uitbetaling van de uitkeringen, het beleid is strikter geworden.”
Maar wat bejegening betreft moet het optreden van DWI onberispelijk zijn, vindt ze. Zeker ook voor deze groep, die toch al geregeld onder vuur ligt. Zij vermoedt dat de massaliteit van de huisbezoeken te maken heeft met de overgang van Sociale dienst naar Dienst Werk en Inkomen: “DWI wil de cliënten schoon door de poort. 50% van het hele cliëntenbestand wordt thuis bezocht. Vroeger ging dat schriftelijk, nu persoonlijk. Niet alleen om te controleren, ook om mensen te wijzen op eventuele extra zorg waar ze een beroep op kunnen doen. De medewerkers komen in principe halen en brengen. De balans lijkt hier doorgeslagen naar het halen. Ik kan me voorstellen dat mensen verbolgen zijn als de bejegening door DWI-medewerkers niet correct is. Mensen moeten netjes worden behandeld. Ik ga dit uitzoeken.”

Standplaats Stadionweg

door

Z-magazine – 2005
Hij staat met een netjes gekamde paardenstaart voor Albert Heijn aan de Stadionweg. Hij heeft zich goed voorbereid op het interview en steekt van wal nog voordat hem een vraag is gesteld: John. “Ik ben 4½ jaar Z-verkoper. Ik sta graag binnen. Mensen zien me als ze bij de kassa in de rij staan. Ik waardeer het zeer dat ik binnen mag staan. Daarom doe ik wat terug. Als de mandjes op zijn, haal ik een stapel bij de kassa. Ik hou het een beetje schoon bij de ingang en help oudere mensen hun zware tas uit het karretje tillen. Ook let ik een beetje op bij problemen. In deze buurt valt het mee. Op mijn vorige standplaats heb ik eens een fietsendief in zijn kraag gegrepen. Als dank mocht ik voor 30 gulden boodschappen doen bij Albert Heijn!”
John denkt net als de kruidenier aan de kleintjes. Als de nieuwe Z verschijnt, doet hij de oude nummers in de aanbieding. Mensen mogen Z dan meenemen voor € 0,50.
Hij spreekt Nederlands met een Engels accent. “Ik ben in Nieuw Zeeland geboren, maar mijn ouders komen hier vandaan. Nederlands is mijn moedertaal.. Tien jaar geleden arriveerde ik in Amsterdam, ik had een Nederlands paspoort. Ik ben nooit meer terug gegaan, maar ik ben trots op Nieuw Zeeland. Sinds het succes van Lord of the Rings is het een toeristische attractie. Laatst stond een 13-jarig meisje dat de film had gezien tegen een vriendinnetje over mij op te scheppen: ‘Híj komt uit Nieuw Zeeland!'”John begon in Nederland als verpleger. “Ik werkte via een uitzendbureau. De onregelmatige diensten en enorme werkdruk groeiden me boven het hoofd. Ik kreeg slaapstoornissen en kwam te laat op m’n werk. Na een tijdje was ik niet meer welkom.” Hij woonde bij een vriendin in huis maar kon al snel geen huur meer betalen. John werd dakloos. Via via kwam hij met Mustapha, die de Z-verkopers selecteert, in contact. Dit werk bevalt hem beter. “Het is een heel interessante baan. Je ontmoet zoveel verschillende mensen. Op zaterdag sta ik hier van 09.30u tot 18.30u ’s avonds. Dan ben ik helemaal schor. Laatst kwam iemand mij vertellen dat ze kanker heeft! Je bent een praatpaal voor mensen.”
John is sinds kort lid van de verkopersraad. “Het is belangrijk dat de redactie naar verkopers luistert. “Wij weten wat lezers vinden van Z. En wat hen bezighoudt. Mensen vragen zich vaak af waarom we dakloos zijn. Ook vinden ze leuk te lezen wat verkopers van bepaalde onderwerpen vinden. Bijvoorbeeld wat de toetreding van Oost-Europese landen voor de EU betekent.”
John aarzelt of hij voor Z op de foto wil, maar hij houdt wel van aandacht voor zijn zaak. Met weemoed praat hij over het radio maken dat hij vroeger deed. Met zijn protestbeweging was hij voortdurend op de televisie. Nu zoekt hij de buis op voor zijn krant. “Binnenkort wordt de vijfmiljoenste Z verkocht. Daarom willen we op AT5 komen. Dat is gratis promotie voor Z.” Hij maakt mensen ook graag deelgenoot van zijn visie. Zo vindt hij het een schending van de mensenrechten dat je in Nederland een boete krijgt als je dakloos bent.
John is eigenlijk wereldverbeteraar. Hij brak zijn studie, eerst geneeskunde en later verpleging, af om beroepsactivist te worden. Hij sloot zich aan bij een militante werklozenbeweging. “Begin jaren ’90 was er een rechts bewind in Nieuw Zeeland. Wij protesteerden onder andere tegen de behandeling van uitkeringsgerechtigden door de Sociale Dienst. We deden – geweldloos – dingen als het bezetten van een regeringsgebouw of het omsingelen van een hotel waar ministers bij elkaar kwamen. Na één van die acties liep het uit de hand. Een knokploeg kwam verhaal halen en een man van de beweging werd zwaar gewond. Ik zat op dat moment met een makker in de kroeg. Dat zette kwaad bloed. Het was einde verhaal. Ik was 31 en wilde het land van mijn ouders zien.” Nederland dus.

Hij staat bijna twee jaar op de Stadionweg. John’s tijd nadert. Z-verkopers moeten na twee jaar verplicht van standplaats wisselen. Als het aan John ligt gaat dat systeem op de helling. Hij heeft -tig argumenten tegen de verplichte standplaatswisseling. “Mensen kennen me en geven geld, meer voor mij dan voor de krant. Een nieuwe verkoper zullen ze niet gauw wat geven. Ze krijgen het tenslotte steeds minder breed.”
Op straat leven doet hij liever niet meer. “De laatste keer was rond oud en nieuw. Ik sliep in auto’s en kreeg verschillende boetes.” Je zult hem niet romantisch horen doen over dakloos zijn. “Het is extreem ongezond. Het buiten leven leidt tot problemen als teveel zuipen.” Op het ogenblik heeft hij een kamertje bij een oude vriend, Nico. “We ontmoetten elkaar tien jaar geleden op het strand in Zandvoort. Tegenwoordig kook ik voor hem, hij is 81. Hij is leuk gezelschap.”

Wat ga je doen als je hier niet meer kunt staan?
“Ik wil iets anders interessants doen, bijvoorbeeld maatschappelijk werk. Het liefst help ik mensen met honderd tegelijk.”