Armoede leidt tot stress en gezondheidsproblemen. Mensen die in armoede leven slapen vaak slechter, ontspannen minder, zijn vaker depressief, geïsoleerd en inactief. Zij hebben geen geld voor eigen risico, waardoor zorg wordt gemeden, hebben problemen met concentratie en presteren daardoor slechter op het werk. Zij denken snel dat ze een ander tot last zijn, zijn vaker verslaafd en hebben vaker relatieproblemen. Armoede leidt ook vaak tot een focus op voedsel, of op het betalen van vaste lasten als huur, gas, licht en water. Door deze focus en gezondheidsklachten ontstaat ‘tunnelvisie’: het hoofd is vol, er is geen ruimte meer voor afwegingen. In deze context kunnen mensen onverstandige beslissingen nemen en schulden ontstaan.
Armoede is meestal meer dan een geldprobleem alleen. Toch is niet iedereen gediend van bredere maatschappelijke ondersteuning die bijvoorbeeld de voedselbank of de schuldhulpverlener kunnen koppelen aan het voedselpakket of de schuldsanering. ‘Mensen met schulden willen een huis, een uitkering of gewoon meer geld. Soms is geen hulp nodig, alleen geld. Je moet hen niet teveel medicaliseren,’ zegt een deelnemer aan het Nationaal Laboratorium Armoede en schulden Nederland uit! op 1 december 2016.
‘Door armoede ging de schoonheid van het leven er af. Je raakt van jezelf verwijderd, anderen gaan bepalen wat je doet en eet. Ik wist op een gegeven moment niet meer of ik wel of geen lippenstift op kon doen. Hoe arm moet je eruit zien?’, vertelde publicist Sascha Meyer, vroeger ‘de helft van een tweeverdienersstel’, op #NatLab16. Door het schrijven van haar boek Nieuwe armen kwam weer terug bij zichzelf. Sascha heeft door armoede en schaarste weinig speelruimte, maar is blij zelf te kunnen beslissen welke kant ze op gaat in het leven.
Om klanten in hun waarde te laten, heeft gemeente Almere een sociale kruidenier in plaats van een voedselbank. Klanten ontvangen een pas waar maandelijks een budget op wordt gezet. Zij shoppen in onze sociale supermarkt en oefenen tegelijkertijd met budgetteren. Dankbaarheid hoeft niet, waardigheid klant is belangrijker. Almere heeft ook een kledingbank, moestuin en organiseert laagdrempelige trainingen en cursussen. Deelname is vrijwillig, men pampert klanten niet. Na drie maanden is het boodschappen doen bij de sociale kruidenier afgelopen.
Armoedebestrijding ligt in tussen solidaire hulp en eigenwaarde, ziek zijn en zelfregie, geld en gezondheid. Een kwestie van balanceren.