Annemiek Onstenk

‘Armoede is dat ik dingen niet kan doen die anderen wel kunnen.’

15 april 2013 door Annemiek Onstenk

Ronnie (52) oefent voor het spelen van de Straatmonologen, een theatervoorstelling van daklozen. Ronnie vertelt daar zijn eigen verhaal. Hij is een ‘nieuwe arme’. ‘Twee jaar geleden had ik nog een eigen huis en een eigen goedlopend bedrijf in de bouw. Ik plaatste sanitair en badkamers. Ik werkte met zzp’ers en had werk vooruit voor een half jaar. Tot ik voor de tweede keer een burn out kreeg. Ik viel terug tot de bijstand. M’n huis is met verlies verkocht door de bank, daar heb ik een schuld aan overgehouden.’ Hij woont in het Labrehuis in Eindhoven, een groot opvangcentrum voor dak- en thuislozen. De vaste lasten worden betaald, bewoners krijgen zakgeld. Ronnie maakt zelf afspraken met deurwaarders. ‘Ik wil niet onder bewindvoering, noch in de schuldsanering.’ Binnenkort krijgt hij een huurwoning. Ook werkt hij weer, nu als vrachtwagenchauffeur. Hij wil graag terugkeren in de bouw. ‘Bouwmarkten smeken me weer te beginnen als tegelzetter en stukadoor.’ Echte armoede is er niet in Nederland, zegt hij, ‘maar gegeven de welvaart is armoede dat ik dingen niet kan doen die anderen wel kunnen. Materieel gezien heb ik niet veel meer, maar ik heb eten en drinken. Én m’n ziel en waardigheid.’

Z’n mannenberoepen (in de bouw, op de vracht, maar ook brandweerman) zijn opmerkelijk, want Ronnie zit als Yvonne tegenover me. Hij is transgender. ‘Als ik werk kleed en gedraag ik me als man, daarbuiten graag als vrouw. 35 jaar deed ik dat stiekem, maar sinds een half jaar kan het me niks meer schelen. Ik heb een borstprothese gekocht, kleedde me om en ben zo de straat opgegaan. Ik wil shemale worden, half vrouw half man.’ Hij wordt ermee gepest, maar níet door Marokkanen, Somaliërs, Turken en Antillianen in het Labrehuis. ‘Van hen krijg ik de mooiste reacties. Vooroordelen kloppen niet altijd. De meeste problemen heb ik met oer-Hollandse mannen.’

Ronnie heeft geen gemakkelijk leven gehad. Hij is als kind seksueel misbruikt door z’n moeder, is depressief geweest en deed twee keer een zelfmoordpoging. Als jongvolwassene had hij keelkanker. Hij zit niet bij de pakken neer, is actief. ‘Ik heb veel op eigen kracht gedaan. Ik snap zelf niet waar ik de energie vandaan haal. Maar ik moet wat doen, als ik de hele dag in bed blijf liggen gaat het niet goed met me.’

‘Werken is voor mij niet alleen een kwestie van geld, ook van zinvol bezig zijn.’

9 april 2013 door Annemiek Onstenk

MUG Magazine – mei 2013

Marianne (54) en haar huisgenoot hebben ‘kleine baantjes, met kleine inkomentjes’, zoals ze zegt. Aanvullend krijgen ze samen één bijstandsuitkering. Maandelijks worden daar hun beider inkomsten van afgetrokken. Marianne is afgestudeerd in notarieel recht en in Frans. Ze bezorgt postpakketten voor Sandd. Tot voor kort werkte ze als telefoniste bij de KPN. Vanwege een reorganisatie is ze daar een jaar geleden ontslagen.

DWI Amsterdam liet haar in februari 2013 de training Kanscafé volgen. Marianne: ‘Daar had ik wel zin in. Als je in je eentje ronddobbert, kom je niet veel verder. Met adviezen van een coach lukt dat wel. En het uitwisselen van ervaringen en ideeën met andere deelnemers is ook nuttig. Ik had al eerder een cursus gevolgd. Ik wist wat ik kon verwachten. Een training is een kans om een stapje vooruit te komen. Ik verwachtte informatie te krijgen die ik nog niet heb. Bijvoorbeeld wat er tegenwoordig bij een sollicitatie van je wordt verwacht. Maar ik rekende ook op mentale ondersteuning.’

Haar verwachting kwam uit. Marianne: ‘Ik vond de cursus fantastisch. We oefenden met onze doelen formuleren. En bespraken hoe je die kunt realiseren. De bijeenkomsten zijn boeiend en vergroten je inzicht. Je leert ook beter plannen. De training is echt de moeite waard. Zeker als je je kansen op de arbeidsmarkt wilt vergroten.’

Praktisch gezien leerde ze er een kort cv samenstellen. Ook kreeg ze tips voor effectief solliciteren. Marianne: ‘Je moet een positief verhaal vertellen en je kwaliteiten benoemen. Ook een goede voorbereiding op het bedrijf waar je solliciteert helpt. Wat kun je voor hen betekenen?’

Droom

Deelnemers aan de training praten over hun ‘droomwens’. Marianne heeft eigenlijk twee dromen. ‘Ik wil in het weekend werken als telefoniste bij de KPN. Doordeweeks wil ik een proefschrift schrijven over notarieel recht.’ Ze diende twee keer een voorstel in voor een promotieonderzoek aan de universiteit. ‘Veel mensen krijgen met een notaris te maken,’ vertelt Marianne. ‘Bijvoorbeeld vanwege de koop van een huis, huwelijkse voorwaarden of een testament. Wat notarieel recht is, weten ze meestal niet. Ik wil een proefschrift schrijven over communicatie. De universiteit vond m’n vraagstelling te breed, maar ik blijf proberen een aanstelling als promovendus te krijgen.’

Lukt promoveren niet, dan zoekt ze een tweede baantje, naast het postpakketten bezorgen. Sinds het Kanscafé heeft ze twee keer gesolliciteerd. Marianne: ‘Onder andere bij The Fundraising Company. Daar ben ik afgewezen. De klantmanager van DWI gaat me nu in contact brengen met callcenter My Call. Ook sta ik op de site www.werkpunt.nl. Werkgevers kunnen me via die site vinden. Ik hoop op een passende baan. Een baan die me ligt en waar ik voor ben opgeleid. Maar werken is voor mij niet alleen een kwestie van geld. Zinvol bezig zijn vind ik even belangrijk.’

Uit de uitkering

Het hebben van een uitkering ervaart Marianne als ‘in de lappenmand zitten’. ‘Dat is hoop ik voor een korte periode. Als ik een grotere baan vind dan mijn huidige baantje, ga ik vanzelf meer verdienen. Als ik maar uitkom met m’n geld. Het gaat mij om een goed leven. Het moet in balans zijn. Je moet voldoende terugkrijgen voor wat je geeft. Belemmeringen om te werken zijn er niet, zegt ze. Marianne blijft optimistisch. ‘Werkgevers zoeken mensen, dus je maakt altijd ergens kans.’

Frank Mugisha

27 maart 2013 door Annemiek Onstenk

Meest indrukwekkend aan de Vrijheidslezing door de Oegandese vrijheidsstrijder voor homorechten Frank Mugisha, in De Balie op 26 maart 2013, is zijn moed en diepe geloof. Hij is het Christendom even toegewijd als de homozaak, ondanks de ‘aanstichtelijke’ en leidende rol die priesters en missionarissen spelen in de ongenadige homofobie in Oeganda. ‘Ik bid veel,’ zegt hij. ‘Mijn geloof is een zaak tussen God en mij.’ De kleine directeur van mensenrechtenorganisatie SMUG (Sexual Minorities Uganda) lijkt zich innerlijk te hebben bevrijd en boven het aanhoudende geweld tegen homo’s en lesbiennes in zijn land te staan. De hatemails, arrestaties, de uitsluiting, stereotypering en dodenlijsten in de krant. Het is niet dat Oegandezen ‘slecht’ zijn, zegt hij, ‘ze zijn vanaf hun vroegste jeugd geïndoctrineerd’. Hij blijft zijn landgenoten geduldig uitleggen dat homo’s geen kinderlokkers zijn en dat een kus tussen twee mensen van hetzelfde geslacht geen terroristische daad is. En als de politie een Gay Pride-viering uit elkaar slaat en homoseksuele vrouwen en mannen arresteert? Dan verplaatst de manifestatie zich toch naar het politiebureau! Mugisha kiest voor diplomatie en samenwerking, zelfs met ‘de vijand’.

Zijn voorganger bij SMUG, David Kato, werd in 2011 vermoord. De daders zitten vast, maar hun motieven zijn nog altijd niet bekend. Mugisha kent wel angst (‘Als ik buikpijn heb, denk ik “Zou iemand mij hebben vergiftigd?”), maar heeft geen tijd er lang bij stil te staan. Zijn organisatie hoopt genoeg tegenkrachten te mobiliseren om te voorkomen dat anti-homowetten uit 2009 en 2012 van kracht worden. Die wetten verbieden ‘homopropaganda’, criminaliseren ‘homoseksuele daden’ (homo’s/lesbiennes kunnen er zelfs de doodstraf voor krijgen) én professionals als artsen en leerkrachten, wanneer zij homo’s die hen in vertrouwen nemen niet aangeven.

Frank Mugisha vraagt internationale politieke en financiële steun. Erkenning heeft hij al: op 22 maart werd hem een eredoctoraat uitgereikt aan de Universiteit van Gent.

‘Ik wilde m’n eigen vreten verdienen.’

26 maart 2013 door Annemiek Onstenk

Hans (53) uit Veenendaal werkt in de psychiatrie als ervaringsdeskundige. Hij weet wat het is om arm te zijn. Na z’n scheiding ging hij boven z’n bedrijf wonen. Maar toen hij failliet ging, moest hij daar uit en zwierf maanden rond. Hans ervoer de periode zonder werk, inkomen en huisvesting als een marteling. ‘Ik had altijd voor mezelf gezorgd. Nu stond ik rood en was met een schuld blijven zitten. Het was een enorme klus om overal tegelijk uit te komen. Ik schreef me in bij het arbeidsbureau, kreeg 90% van de bijstand en later ook een flatje toegewezen. Geld om dat in te richten had ik niet, alleen poen om te eten. Soms stopte iemand me iets toe. Ik had weinig poen maar was blij dat ik een dak boven m’n hoofd had. En aan het einde van de maand dronk ik thee in plaats van frisdrank.’

Maar er kwamen steeds deurwaarders langs. Na een tijdje was hij ‘keikapot’, zegt Hans, ‘ik kon tot niets komen.’ Diagnose: depressie en angststoornis. ‘Ik was behoorlijk van de kop en durfde het huis niet meer uit. Ik ben vijf jaar erg ziek geweest. Maar als je je eigen kracht en verantwoordelijkheidsbesef aanspreekt, dan kun je er bovenop komen.’ Hans is opgegroeid in een gereformeerd gezin, waar gold Wie niet werkt, zal niet eten. Vanuit een sterk plichtsbesef wist hij zichzelf uit het moeras te trekken. ‘Ik wilde m’n eigen vreten verdienen. Door de therapie waar ik naartoe ging, wist ik dat ik iets kon. Een kennis vroeg me een paar uur per week via een uitzendbureau voor hem te komen werken, zo begon ik weer. Het werden steeds meer uren en ik had er plezier in. Ik ging uit de uitkering en wilde alles doen om dat zo te houden. Vanuit een innerlijke drive. Ieder mens gaat voor goud, iedereen wil iets bijdragen of iets maken. Mensen die dat niet willen, daar is iets mis mee. Levenskracht is normaal. Ik vond het fijn dat ik weer belasting kon betalen en weer mee kon doen. Als je voldoende gezond bent, krijg je weer zin er iets van te maken.’

Door de crisis verloor hij z’n werk weer, tot een manager in een zorginstelling Hans als ervaringsdeskundige vroeg coördinator herstel te worden in de geestelijke gezondheidszorg. ‘Ik kreeg eerst een contract voor 20u per week, nu werk ik vast voor 24u p/w, gewoon in loondienst.’ Door alles wat hij meemaakte, vervult hij een voorbeeldrol voor cliënten, zegt hij. ‘Veel cliënten zitten langdurig in een uitkering en hebben rolverlies. In herstelgroepen wordt veel gekankerd over de uitkering. Ik spreek hen daarop aan. ‘Ik hoor hier weinig dankbaarheid, alsof de uitkering uit de boom komt vallen.’ Ik weet hoe het is om weinig geld te hebben voor boodschappen, laat staan voor leuke dingen, maar het helpt niet als je zielig doet. Ik ben erg tegen slachtofferisme. Ik steun cliënten bij hun herstel, maar neem het niet van hen over. Mensen moeten het zelf doen. Dat is moeilijk maar beter. De ontwikkeling die ik doormaakte, is ook voor anderen mogelijk.’

Waterstof #65

21 maart 2013 door Annemiek Onstenk

Waterland is momenteel een stichting in slaaptoestand. Dat geldt niet voor Waterstof. Integendeel. Waterstof wil scherp en bij de tijd zijn, een denktank en platform van en voor progressief Nederland. Prikkelend, analyserend en inspirerend met bites. Daarom veranderen we van spreekbuis van Waterland in pro-sument van (zelf)kritische bubbels. Andrea Wagemans maakt onderscheid tussen een rechtse en een linkse variant van eigen verantwoordelijkheid. Links doe-het-zelven is een recht, rechtse zelfredzaamheid een plicht. Het verschil zit ook in de rol van de staat. Ook Shivant Jhagroe en Josip Kesic schrijven over het heft in eigen hand nemen, en wel door ethisch consumeren. Fabrikanten spelen daar echter handig op in, waardoor consumptie niet alleen de oorzaak is van de excessen als vervuiling en uitbuiting, maar ook de oplossing. Nederland is in de ban van het ‘zich thuis voelen’, stelt Jan Willem Duyvendak. Daar is vooral op tegen dat het zich niet leent voor nationale politiek en bevolkingsgroepen uitsluit. August Hans den Boef hekelt de herhaaldelijke vergiffenis voor falende bankiers, bestuurders en andere regenten, voor hem het bewijs dat de meritocratie niet functioneert. ‘Sociaal’ leenstelsel klinkt goed maar zorgt voor doctorandussen ‘met een portemonnee vol gaten’, betoogt José Verwaal. Bovendien komt de ontplooiing van studenten in het gedrang. De werkloosheid neemt toe, net als het aantal mensen met een burn out. Dirk de Hoog sluit zich aan bij initiatieven en denkers die de plaats van arbeid(stijd) fundamenteel ter discussie stellen. Een nieuw Plan van de Arbeid? Leonhard de Paepe tot slot schreef voor boekhandel Atheneum en Waterstof een recensie van Arabieren kijken. ‘De Arabier is een blinde vlek.’

Lees verder http://www.waterlandstichting.nl/?p=waterstof&s=bekijken&id=70#Redactioneel

‘De auto heb ik weg moeten doen.’

20 maart 2013 door Annemiek Onstenk

Mario (41) verloor z’n baan als verzekerings- en hypotheekadviseur, omdat zijn baas failliet ging. Ook moesten hij en z’n vrouw hun huis verkopen. Zijn vrouw was op dat moment zwanger van een tweeling. Mario, vader van inmiddels vier kinderen, bleef met een schuld zitten en kwam in 2005, via de rechter, in de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). Hij werkte bij een ander bedrijf door als hypotheekadviseur om de schuld af te betalen. Hij en z’n gezin leefde van de 90% van het minimumloon die hij mocht houden. In 2008 verliet hij de WSNP met een schone lei verklaring. Mario had verschillende korte contracten, maar was in 2009 ook een jaar werkloos. Hij begon, uit nood geboren, voor zichzelf. Mario:‘Ondanks m’n schone lei was ik echter nog steeds geregistreerd bij Bureau Krediet Registratie (BKR). Ik kon als zelfstandige nog geen telefoonaonnement krijgen.’ Met een microkrediet en de Bijstandsregeling zelfstandigen Friesland (BZF), zette hij een eigen adviesbedrijf op, zonder succes. ‘Ik moest stoppen omdat ik niet genoeg verdiende, onder andere om de lening terug te betalen. Nu werk ik parttime en wordt m’n inkomen aangevuld tot bijstandsniveau. Onze auto heb ik weg moeten doen, die werd te duur. Vorig jaar zijn we nog met vakantie geweest, of dat dit jaar lukt, weet ik niet. Ik ga proberen weer een full time baan te zoeken. In 2013 ben ik eindelijk uit de registratie van het BKR.’