De mogelijkheden van het ‘granieten bestand.’
Radar – 2008
De werkrelatie van mens tot mens, dat zien klantmanagers als grootste winstpunt van hun taken in maatschappelijke activeringscentra: ‘Je hoort verhalen van uitkeringsgerechtigden die je in de spreekkamer niet hoort. Mensen worden personen in plaats van dossiers.’ Als mensen het vertrouwen en de ruimte krijgen hun eigen koers te bepalen richting werk of maatschappelijke participatie, zijn zelfs cliënten die al tien tot vijftien jaar thuiszitten in beweging te krijgen. ‘Mensen uit het ‘granieten bestand’, zoals we dat bij de Dienst werk en inkomen noemen, blijken best veel te kunnen als ze worden gemotiveerd.’
Op dinsdag 15 april kwamen enkele tientallen klantmanagers van Sociale diensten en medewerkers van de activeringscentra samen om kennis te maken, ervaringen uit te wisselen en te bespreken wat ze van elkaar of van hun gemeente nodig hebben.
In navolging van de proefgemeenten Alphen aan de Rijn, Almelo, Culemborg en Ede zijn inmiddels ook in andere plaatsen maatschappelijke activeringscentra van start gegaan, of worden voorbereidingen daartoe getroffen, zoals in Almere, Tiel, IJsselstein, Meppel, Heusden en Waalwijk. Mensen met een bijstandsuitkering volgen een korte opleiding om op huisbezoek te gaan. Daar stimuleren zij hun ‘collega’s’ met een uitkering om in actie te komen, een cursus te volgen of een andere stap naar (arbeids)reïntegratie te zetten. Op de centra kunnen zij, afhankelijk van hun plannen, lessen volgen, coaching krijgen, een sollicitatie oefenen of een klus in de buurt op zich nemen. Doel is dat cliënten in-, door- en als het mogelijk is, ook uitstromen naar regulier werk. Nieuwe klanten nemen dan hun plaats in.
Klantmanagers en begeleiders van de Sociale dienst/DWI houden een vinger aan de pols of zitten er bovenop. Ze delen duwtjes en schouderklopjes uit, blussen onderlinge brandjes en bewaken de voortgang. Dat doen zij niet vanachter hun bureau op het gemeentehuis, maar op locatie en dat maakt een wezenlijk verschil. ‘We hebben een nieuwe rol,’ zegt klantmanager en begeleider Irene Goedhart uit proefgemeente Alphen aan de Rijn. ‘Omdat ik halve dagen op het centrum aanwezig ben weet ik wat de problemen van de deelnemers zijn en kan die aanpakken. Je ziet sneller wanneer iets mis gaat of wat een knelpunt is en kan eerder ingrijpen dan wanneer je op afstand werkt. Ook komen de mogelijkheden van klanten beter in beeld.’ Goedhart stelt met haar klanten leerdoelen vast, bijvoorbeeld het regelen van taalles als iemand nog geen Nederlands spreekt, het zorgen voor kinderopvang of het uitstippelen van een individueel ontwikkelingstraject. Zij begeleidt zowel mensen met een arbeidscontract bij het volledig uitstromen, als mensen met een stagecontract die in aanmerking komen voor een arbeidscontract en ten slotte uitkeringsgerechtigden bij het vrijwilliger worden. ‘Veel mensen zijn eerst wantrouwig,’ zegt Irene Goedhart, ‘maar als er eenmaal vertrouwen is, doen ze juist een beroep op je voor hulp bij het starten van activiteiten en bij hun persoonlijke ontwikkeling. Eerst hadden ze allemaal gezondheidsproblemen, daar hoor je ze nu niet meer over. Ze zien ook wat ze kunnen mét hun beperking. Ze krijgen meer zelfvertrouwen. Het kost tijd en je bent intensief met mensen bezig, maar je ziet ze groeien. Eerst durven ze nauwelijks te praten en aan het eind geven ze een presentatie!’
Een klantmanager uit Culemborg heeft vooral met van oorsprong Marokkaanse vrouwen te maken. ‘Zij zijn moeilijk in beweging te krijgen,’ zegt ze, ‘maar als ze eenmaal over de drempel zijn, vinden ze het leuk en zijn zelfs blij eens wat anders te zien dan de vier muren van hun huis en de moskee. We proberen mensen in duo’s voor elkaar verantwoordelijk te maken, dat vergroot zowel de veiligheid als de deelname. De helft van m’n werk is regulier (het houden van intakegesprekken voor de bijzondere bijstand, AO), maar het activeren van klanten vind ik het leukste!’
Vertrouwen
De activeringscentra verschillen van elkaar: in doelgroepen die de gemeenten op het oog hebben, in groepsgrootte en in activiteiten. Ook verkeert het ene centrum in een beginstadium, terwijl elders de eerste mensen al zijn uitgestroomd. Het MAC in Ede maakt deel uit van een stichting waar ook andere reïntegratie- en participatietrajecten van de gemeente zijn ondergebracht, Twenterand heeft een eigen pand. In de ene gemeente is er een budget voor opleidingen en trainingen, in de andere kunnen klanten beschikken over een persoonlijke coach. Het vertrekpunt is echter overal hetzelfde: uitgaan van wat mensen wél kunnen. Het vergt een omslag in het denken.
Klant- of casemanagers die vanachter hun bureau werken, bekijken het werk van hun vliegende brigadecollega’s soms met scepsis. ‘Ze denken al gauw dat de begeleiding van cliënten veel minder tijd hoeft te kosten of dat de aanpak te vrijblijvend is,’ zegt een klantmanager die meedraait in het MAC in Culemborg. Hij probeert de kloof met de bureauambtenaren te dichten door ze uit te nodigen te komen kijken bij de activiteiten van cliënten.
Radar, adviesorganisatie sociale vraagstukken, begeleidt, schoolt en coacht zowel klantmanagers als activeringscentra en -medewerkers. Radar organiseerde ook de landelijke uitwisseling op 15 april. De aanwezige activeringsmedewerkers (vooral vrouwen) is, in een apart zaaltje, gevraagd hoe zij bejegend willen worden, de managers wat zij te bieden hebben. ‘Rotsvast vertrouwen, flexibiliteit, ruimte, geloof in ons, informatie en steun,’ vat een van de deelneemsters de inbreng in haar groep samen. ‘Vertrouwen, geduld, ruimte om stap voor stap te werken en tijd om zich te ontplooien, náást in plaats van tegenover elkaar aan tafel zitten, maatwerk, niet teveel in één keer eisen, respect, aandacht en ondersteuning met kennis en netwerk,’ is wat de klantenmanagers zeggen te willen bieden. De ervaring in een aantal activeringscentra is dat hoe minder druk er is om snel uit te stromen, hoe eerder mensen op de arbeidsmarkt terechtkomen.
Vraag en aanbod lijken dus goed te matchen. Het probleem is dat de realiteit vaak anders is als wat beide partijen wensen en vinden, stelt Thomas Hofman, directeur van Radar tot slot, maar duidelijk is dat klantmanagers enthousiast zijn over het werken in een maatschappelijk activeringscentrum. ‘Ze willen niet meer werken als administratieve handhavers en politieagenten, die gevoed worden door wantrouwen. Het faciliteren en ondersteunen van cliënten komt ook dichter in de buurt van wat ze ooit dachten dat hun baan was.’
Primo 12 over Actief burgerschap
JOBS-training werkt
Impuls – 2007
Vaak zijn trainingen om werklozen of schoolverlaters te activeren eenrichtingsverkeer. De trainer doceert vaardigheden en strategieën. De deelnemers voeren uit en worden beoordeeld op de wijze waarop zij dat doen. De JOBS-training werkt anders. De deelnemers zijn hun eigen informatiebron en brengen elkaar verder. De trainer ondersteunt hen. De resultaten zijn veelbelovend. “De training helpt je achter je kracht te komen,” zegt een deelnemer uit Utrecht. Hij werkt nu in de zorg.
In oktober 2006 begon gemeente Utrecht met een Work First-project. Mensen van 27 jaar en ouder die zich inschrijven voor werk en een Wwb-uitkering krijgen een tijdelijk dienstverband bij projectorganisatie Apprenti. Zij doen werkervaring op bij de Utrechtse sociale werkvoorziening en ontvangen een salaris ter hoogte van een bijstandsuitkering. Werkcoaches begeleiden de reïntegratiekandidaten in groepen naar een van de volgende stappen: een opleiding of reguliere baan, gesubsidieerd werk, een reïntegratietraject met uitkering of verlenging van het tijdelijke contract. Doel van het project, dat in Utrecht Werk loont heet, is de instroom in de bijstand beperken en cliënten van het CWI duurzaam activeren richting werk.
De deelnemers aan Werk loont hebben zeer uiteenlopende achtergronden. Daarom is individueel maatwerk gewenst. Als aanvulling op de werkervaring en de begeleiding kocht de gemeentelijke dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid kortdurende JOBS-interventietrainingen in bij RadarOpleidingen. Dat nam de JOBS-training, enthousiast geworden door de aanpak, in zijn pakket op en laat die door gecertificeerde trainers uitvoeren.
Tijdens de training werken groepen van rond de vijftien mensen vijf dagdelen aan het vergroten van het geloof in eigen kunnen en het versterken van hun probleemoplossend vermogen. Zij maken een stappenplan om zich voor te bereiden op het zoeken en vinden van werk. Tijdens de training is ruimte voor een individuele benadering.
Het unieke van de JOBS-methode is dat de deelnemers hun eigen krachtbron vormen en in interactie met elkaar wegen uitstippelen die voor hen het meest kansrijk zijn. De trainer faciliteert dat proces. “Razend moeilijk,” zegt trainer Marivonne de Groot van RadarOpleidingen, “we zijn gewend dat de begeleider de expert is die de cursisten de goede weg wijst. Het uitgangspunt van JOBS is juist dat de benodigde kennis in de groep zelf zit.”
De JOBS-methode is beproefd en bijzonder succesvol gebleken. Hij werkt, ook in Utrecht. We vragen Judith Haring en Erik Helder, respectievelijk coach en deelnemer, naar hun ervaring.
Oppepper
De methode is niet belerend, zegt Judith Haring, die als werkcoach van de gemeente groepen begeleidt gedurende drie maanden. Zij maakt gebruik van elementen uit de JOBS-methode. “Zowel de deelnemers als ik doen een appèl op de aanwezige ervaring. Er is waardering voor wat mensen weten. Zij komen uit de verf en krijgen zelfvertrouwen. Daarmee kunnen zij daadkracht ontwikkelen. Er is aandacht van iedereen voor iedereen. De persoonlijke aandacht ervaren cursisten als cadeau.”
Erik Helder zat in een andere groep als die van Judith Haring, maar kan dat laatste bevestigen. Tijdens de intensieve JOBS-training krijgt iedere deelnemer afzonderlijk aandacht. Toen hij aan de beurt was namen anderen in de groep zijn twijfels aan zichzelf weg en roemden zijn kwaliteiten. De positieve reacties heeft hij als zeer weldadig ervaren. “Je brainstormt samen: waar ben je goed in en wat weerhoudt je te doen wat je het liefste wilt? De beren die ik op de weg zag werden verjaagd. De instelling in de groep was positief. Niet alleen ik, alle deelnemers kregen een oppepper van de training.”
De cursisten verschillen enorm van elkaar, in alle groepen: van analfabeten tot hoog opgeleiden. Toch steken de deelnemers wat van elkaar op. Judith Haring: “Een aantal allochtone cursisten in mijn groep heeft een taalachterstand. Daar staat een hoog niveau van waarden en normen tegenover. Zij geven bijvoorbeeld meer invulling aan respect.” De diversiteit is geen probleem, zegt ook trainer Marivonne de Groot: “Daar maken we juist mooi gebruik van. Mensen geven elkaar nuttige tips.”
Tijdens de training bouwen de deelnemers zelf hun employability op, met persoonlijke accenten. “De drive moet uit henzelf komen,” zegt Judith Haring. “Je hebt met volwassen mensen te maken. Zij weten zelf het beste hoe ze zich kunnen presenteren. Het gaat erom dat in zo’n groep ieders kwaliteit naar boven komt. Wat is jóu manier om een werkgever tegemoet te treden? Daarvoor bestaat niet één manier.”
Uitstroom
Erik Helder, nu 37 jaar, pakte verschillende opleidingen op en had een aantal keer een baan. Even vaak vertrok hij weer. In zijn laatste job werd hij er op een vervelende manier uitgewerkt. Het leidde tot een langdurige persoonlijke crisis en gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid. Tijdens de JOBS-training komt al snel bovendrijven wat hij graag wil: in de zorg werken. “Voor mij was het de juiste cursus op het juiste moment. Er móest wat gebeuren, ik zakte steeds dieper weg. Ik verzamelde moed om de telefoon te pakken en vond een kruiwagen. Ik mocht in een zorginstelling laten zien wat ik kon. De leidinggevende had vertrouwen in me, dus lukte het om werk te vinden. Ik begin weliswaar onderop en heb via een flexbureau een basiscontract van slechts vier uur. Maar er is zoveel werk dat ik full time bezig ben. Ik krijg de overuren betaald en kan er van leven.”
Erik was een van de eersten die uitstroomde uit het Utrechtse Work First project, maar zeker niet de enige. Uit de eerste groep van Judith Haring zijn twaalf van de twintig deelnemers aan het werk. Van alle groepen tot nu toe heeft ongeveer 45 % van de deelnemers (regulier) werk gevonden.
Train-de-trainer
De JOBS-training werkt heel goed voor deelnemers die willen, zegt Erik. Hij vindt het jammer dat de training maar vijf dagdelen duurt. Niet zozeer voor hemzelf, hij heeft er genoeg baat bij gehad. Maar anderen uit zijn groep zag hij na een korte opleving weer inzakken. Je moet niet vergeten, zegt hij, hoe negatief mensen over zichzelf denken: ‘ik ben te oud, ik ben allochtoon dus maak geen kans.’ etc.
Marivonne de Groot beaamt dat mensen soms terugvallen. Daarbij spelen vaak persoonlijke problemen of kunnen deelnemers onvoldoende communiceren in het Nederlands. In dat geval komt er in het stappenplan bijvoorbeeld eerst hulpverlening of taalonderwijs te staan en heeft de JOBS-training de functie van diagnose stellen. “We hebben vaker gehoord dat een vervolg op de training gewenst is. RadarOpleidingen is daarom bezig een protocol voor coaches op te stellen. Ook bieden we gemeenten en reïntegratiebedrijven, samen met TNO, een train-de-trainer programma om de methodiek over te dragen. De uitstroomresultaten kunnen nóg beter worden.”
Klachtafhandeling in verpleeg- en verzorgingshuizen
Geen inzage krijgen in je dossier en daar niet tegen in het geweer kunnen komen. Dat is in een notendop de problematiek van gebrekkige klachtenbehandeling in verpleeg- en verzorgingshuizen. [Lees meer…] overKlachtafhandeling in verpleeg- en verzorgingshuizen
Elektronisch uitwisselen persoonsgegevens sociale zekerheid op stoom
PM, magazine voor de overheid – 2007
De Europese Unie besloot tot modernisering van de uitwisseling van persoonsgegevens om de migrerende burger beter van dienst te zijn. In 2009 moet een groot aantal gegevens elektronisch kunnen worden uitgewisseld binnen een Europees digitaal netwerk. Europese waakhond vraagt aandacht voor bescherming van de privacy.
[Lees meer…] overElektronisch uitwisselen persoonsgegevens sociale zekerheid op stoom