Annemiek Onstenk Journalist

tekst, redactie & research

Publicaties

Drie bomen en een struik

door

En opnieuw weerstonden de bomen op de Ringdijk in de Watergraafsmeer de storm die dagenlang onze stad teisterde. Ze deinden in de wind en bogen nederig hun kruin voor zoveel natuurgeweld. Maar verder gebeurde er niets. Al sinds de dijkdoorbraak bij Wilnis in 2003 wil het Hoogheemraadschap Amstel, Vecht en Gooi de bomen kappen. Eerst alle 130 en later vooral de 27 kastanjes. Weer later was een aantal van zeven in omloop. Omwonenden hebben dat tot nu toe tegen weten te houden. Zij betwijfelen of er echt gevaar dreigt. Maar het hoogheemraadschap hield voet bij stuk. De bomen houden een risico op beschadiging van de dijk in, zo meent het. Ze onttrekken water aan de dijk, de wortels kunnen zorgen voor gaten. Een doorbraak betekent overstroming of op z’n minst wateroverlast voor de lager gelegen Watergraafsmeer.

Ondanks verschillende scheuren in de dijk, heeft het gevreesde scenario zich niet voltrokken. Daarom staat het inmiddels ten minste 4-0 voor de bomen. Maar nu gaan enkele zwakke broeders toch tegen de vlakte. De bomen zijn geplant door en eigendom van het stadsdeel. Dat geeft een vergunning af voor het kappen van drie bomen en een struik, zo bevestigt wijkwethouder Nevin Özütok. Het buigen van de 127 bomen die mogen blijven zal ook een beetje voor de bewoners zijn die het met succes voor hen hebben opgenomen.

Eind 2011 zijn de drie bomen uiteindelijk gekapt. Op de foto één van hen.

Arabische lente voor seksuele diversiteit

door

Nederland staat stil bij het 10-jarig jubileum van de eerste homohuwelijken in ons land, op 1 april 2001 om 00:00u. Het deel van de homobeweging dat jarenlang streed voor deze mogelijkheid, gaf het traditionele instituut huwelijk een roze tint en zette het in voor de eigen emancipatie. Het homohuwelijk is het ‘beste exportproduct’ van Nederland, aldus homogoeroe Henk Krol. Het vindt niet alleen navolging in vele landen, Nederlands homovriendelijke imago en regelingen trekt, omgekeerd, ook vervolgde homo’s, lesbische vrouwen en transgenders naar hier. Onder wie Ikram en Dounia, lesbische moslima’s, die in Nederland de vrijheid vonden die ze in het land van herkomst (respectievelijk Marokko en Duitsland) niet hadden. Beide vrouwen kwamen in hun familie uit de kast en kregen daardoor een ernstig conflict met vooral hun vader en broers. Homoseksualiteit mag niet van de Koran en niet van de cultuur. In het geval van Ikram was het vooral de cultuur. Haar hoogopgeleide ouders praktiseerden hun geloof nauwelijks en voedden hun kinderen vrij op. Ze studeerde in Parijs. Ook bij Dounia, geboren en opgegroeid in Duitsland, ging het pas fout toen ze liet weten niet te zullen trouwen omdat ze lesbisch is. De vrouwen weken via omwegen uit naar Nederland om hier een veilig lesbisch bestaan op te bouwen. Ikram moet voortdurend verhuizen en over haar schouder kijken, omdat mannelijke familieleden niet opgeven en haar bedreigen. Dounia heeft geen contact meer met haar familie.

Al jaren doen verschillende organisaties pogingen de problematiek van seksuele diversiteit en islam bespreekbaar te maken. Onlangs vond in Amsterdam nog een conferentie plaats over Homoseksualiteit & Islam, georganiseerd door Turkse Arbeidersvereniging HTIB, Turks homoloket, Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders, COC Nederland en de Zuid-Afrikaanse mensenrechtenorganisatie The Inner Circle (for queer muslims). Imam Muhsin Hendricks uit Zuid-Afrika zei daar dat in de Koran geen veroordeling van homoseksualiteit is te vinden.

Het huidige politieke klimaat in Nederland compliceert de worsteling met het geloof en de liefde van homo’s, lesbische vrouwen en transgenders (holebi’s) met een islamitische achtergrond. Geen enkele religie kan geweld tegen holebi’s, autochtoon of allochtoon, rechtvaardigen, ook het islamitische niet. Zero tolerance. Maar om moslimbashers niet in de kaart te spelen, vinden mensen het moeilijk vrij te praten over probleemsituaties. Nederlandse media gebruiken pijnlijke ervaringen van islamitische homo’s, lesbische vrouwen en transgenders als illustratie van de onverdraagzaamheid van de islam. Ze geven af op de Marokkaanse gemeenschap als zodanig, is de ervaring. Terwijl de werkelijkheid ingewikkelder is. Ikram voelt zich geen moslim meer, maar níet omdat haar familie haar homoseksualiteit niet accepteert, laat ze weten. De Marokkaans-Nederlandse moslims in haar straat en in de moskee waar ze boodschappen doet, aanvaarden haar zoals ze is.

De vrouwen willen hun eigen ‘Arabische’ lente afdwingen en bewerkstelligen. Waarvan akte.

Coalitie Eropaf

door

Twee jaar geleden werd de Coalitie Erbij gepresenteerd, een Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Dat klonk als een Deltaplan. Eenzaamheid is een groeiend, maar grotendeels onzichtbaar probleem. En eenzame mensen zijn moeilijk te bereiken. Uit onderzoek blijkt dat in Nederland rond een miljoen mensen sterk vereenzaamd zijn of zich erg eenzaam voelen. Coalitie Erbij is een landelijk samenwerkingsverband van dertien vrijwilligers- en belangenorganisaties en maatschappelijk betrokken bedrijven, onder wie de Zonnebloem, Humanitas, het Nationaal Ouderenfonds en de KPMG. Zij willen dat eenzaamheid meer politieke aandacht krijgt, dat er meer onderzoek naar wordt gedaan en, vooral, dat Nederland er de strijd tegen aanbindt. De bundeling van krachten en interne kruisbestuiving leidden tot nieuwe initiatieven, zoals een jaarlijkse Week tegen Eenzaamheid. Bestaande organisaties als Burendag en Van Harte restaurants kregen een impuls iets extra’s te doen aan eenzaamheid.

Als aanjager lijkt de Coalitie Erbij meerwaarde te hebben. Ze bereikt professionals, politici en de publieke opinie en dat zal de schil rondom mensen die eenzaam zijn mogelijk versterken. Maar heeft de doelgroep zelf baat bij deze inspanningen, meer dan van de deelnemende, actieve organisaties afzonderlijk? Een woordvoerder van Coalitie Erbij laat weten dat men er nog niet in is geslaagd de ambities waar te maken. ‘De intenties zijn er wel, maar die komen er onvoldoende uit. Dat komt door geldgebrek en moeizame fondsenwerving. We hebben contact met tientallen gemeenten, zij blijken niet te weten wat ze tegen eenzaamheid kunnen doen. Coalitie Erbij zelf organiseert geen concrete acties of activiteiten.’ Oef, dat klinkt minder veelbelovend als het leek. Laat de goede bedoelingen van Coalitie Erbij niet verzanden in bureaucratie. Een overaanbod zonder de vraag te bereiken, laat staan de beantwoorden: dat is ouderwetse politiek. Ga op de mensen zelf af!

Ontdek de jeugdzorger in jezelf

door

Begin maart startte de campagne Ontdek de pleegouder in jezelf. Daarmee proberen Pleegzorg Nederland en het ministerie van Volksgezondheid, welzijn en sport meer mensen warm te maken voor het pleegouderschap. Een goede zaak, want er is een groot tekort aan pleeggezinnen. Iedereen, mits van goed gedrag, mag meedoen: papa/mamagezinnen, alleenstaanden, ouderen, homostellen, etc. Wat in de campagne onderbelicht blijft is dat de meeste pleegkinderen en hun pleeggezin na de ‘match’ niet alleen met pleegzorg, als begeleidende instelling, te maken hebben. Ook de Raad voor de Kinderbescherming, de kinderrechter en Bureau Jeugdzorg komen achter de voordeur. Ongeveer tweederde van de pleegkinderen in Nederland is uit huis geplaatst en/of staat onder toezicht. Bureau Jeugdzorg wijst een gezinsvoogd aan die de biologische ouders begeleidt, beslissingen neemt en contact onderhoudt met het pleeggezin. Als de rechter ouders het ouderlijk gezag heeft ontnomen, berust dat meestal ook bij Bureau Jeugdzorg. Best een belangrijke persoon dus, zo’n gezinsvoogd. Wanneer een paspoort nodig is, een middelbare school gekozen moet worden, er onenigheid is over de bezoekregeling met de biologische ouders, etc.

Ik ontdekte een tijd geleden de pleegouder in mezelf en heb al ruim tien jaar het genoegen om, naast m’n eigen kind, voor een pleegkind te zorgen. In die tijd zagen we negen gezinsvoogden voorbij komen. De nieuwste nieuwe, nummer tien, zelfs dát niet. Er is nog geen gelegenheid geweest kennis te maken. Het verloop onder ‘onze’ voogden is groot en dat blijkt niet aan ons te liggen. De een gaat toch liever iets anders doen dan jeugdzorg, de ander wordt langdurig ziek en de derde is van z’n functie ontheven. Verschillende reorganisaties van het Bureau Jeugdzorg waar wij onder vallen zouden tot verbetering (moeten) leiden. Niet dus. Hoe aardig en goedwillend de meeste gezinsvoogden ook zijn, niemand heeft tijd de geschiedenis van een langdurige plaatsing, zoals dat in jargon heet, tot zich te nemen. Elke keer beginnen we weer van voren af aan met vertellen wie we zijn en wat we willen. En, wat erger is, iedere gezinsvoogd heeft zo haar of zijn eigen idee wat goed is en zet eigen lijnen uit. Daar waar pleegouders moeten zorgen voor een ‘stabiele leefomgeving’ (doe de test Ontdek de pleegouder in jezelf op internet), zwabberen gezinsvoogden van Jeugdzorg labiel door ons gezinsleven. Wordt het, naast het werven van nieuwe pleegouders, niet eens tijd voor een test Ontdek de jeugdzorger in jezelf? Ik kan het aspirant medewerkers én managers in de Jeugdzorg aanbevelen.

Hoe diversiteitsproof is het sociaalindividualisme?

door

Waterstof – maart 2011

De linkse denktank Waterland zoekt naar een herijking van klassieke idealen als vrijheid, gelijkheid en solidariteit en een nieuw evenwicht tussen individualisme en gemeenschapsvorming. Hij schaarde zich onder andere achter het progressief vrijzinnig perspectief van sociaalindividualisme. Hoe verhoudt dit sociaalindividualisme zich tot meer collectieve of collectivistische culturen? Hoe diversiteitsproof is het vrijzinnige gedachtegoed? En hoe wordt er vanaf de oever tegen aangekeken? Ik vraag Halleh Ghorashi, bijzonder hoogleraar Management van Diversiteit en Integratie aan de Vrije Universiteit, naar haar mening.

Mijn vraag logenstraft haar mening dat links, dus ook de progressief vrijzinnigen, soms zo arrogant en van zichzelf overtuigd is, dat zij onvoldoende communiceert met anderen. Dat is dus positief. Van een balans tussen individualisme en collectivisme is volgens haar in Nederland (de westerse cultuur) echter geen sprake. Individualisme vat zij, naar de Poolse socioloog Zygmunt Bauman, op als de situatie waarin het individu autonomie claimt ten opzichte van het collectief. Halleh Ghorashi: ‘Het moment dat het individu dat kan doen, markeert het begin van de moderniteit. Dat individualisme is nu verabsoluteerd. Tegenwoordig ontbreekt in Nederland het verband met het collectief belang vaak.’ Zij vindt dat voor het samenleven van mensen meer verbinding tussen individu en het collectief nodig is. ‘Met ‘leven en laten leven’ vorm je geen gemeenschap. Individuen die hun functie als burgers serieus nemen, moeten hun sociale rol formuleren. Om te werken aan een gezamenlijke toekomst en gemeenschappelijke doelen te formuleren, moeten mensen steeds bespiegelen, over zichzelf én anderen. De vrijheid van het individu is een universele waarde, maar een gemeenschap vorm je pas door verbindingen tussen mensen.’

Wat haar betreft zou links, of de politiek in het algemeen, perspectief moeten bieden op inclusieve gemeenschapsvorming. Daarin mogen culturele waarden en tradities als het progressief vrijzinnig denken in Nederland centraal staan. Ghorashi: ‘Mensen moeten een houvast hebben, niet alles is vloeibaar en in beweging. Als we maar niet doen alsof onze waarden en tradities de enig ware zijn. We moeten ruimte scheppen voor elkaar en dus ook bezig zijn met de vrijheid van anderen. Diversiteit moet je eerst (h)erkennen voordat je ruimte voor anderen kunt maken.’

Open minded discussiëren dus. Als het over autonomie gaat, zijn cultuurverschillen niet zo relevant, vindt Halleh Ghorashi. ‘Mensen willen hun ontwikkeling zelf in de hand hebben. Zij moeten in staat zijn hun autonomie op te eisen, uit welke cultuur ze ook afkomstig zijn. Het onderscheid tussen individualistische of collectivistische culturen is wat mij betreft te essentialistisch. Het is ook niet zo dat iedereen uit een meer collectieve cultuur collectivistisch is ingesteld en iedereen uit de Nederlandse cultuur individualistisch. Dat is groepsdenken, denken in categorieën. Hoewel niet altijd en overal even zichtbaar, kent elke cultuur of religie collectieve druk. Belangrijker is dat armere groepen doorgaans niet beschikken over de condities en middelen die nodig zijn voor bijvoorbeeld zelfontplooiing. Dus hebben ze elkaar meer nodig en heerst er een groepscultuur. De vraag die links zou moeten beantwoorden is wat nodig is om het individuen mogelijk te maken zich op eigen wijze te ontwikkelen. Links moet aan die condities werken.’

Mijn vraag is, wat Ghorashi betreft, dus niet goed gesteld. Het verschil tussen individualistisch of collectivistisch doet er minder toe dan, bijvoorbeeld, klassenverschil. Wordt vervolgd.