Annemiek Onstenk Journalist

tekst, redactie & research

Weblog

The Help

door

Een regenachtige zondagmiddag half augustus 2011 in een bioscoop in een buitenwijk van Boston, Massachuchetts USA. Dames op leeftijd schuifelen binnen met een kingsize beker popcorn. Enkele honderden oudere, blanke vrouwen zijn afgekomen op een voorstelling van de film The Help, naar de gelijknamige roman van Kathryn Stockett, in het Nederlands vertaald als Een keukenmeidenroman. De film gaat, net als het boek, over het onrecht en racisme waaraan zwarte dienstmeiden enkele decennia geleden nog blootstonden in blanke well to do families in het Amerikaanse Zuiden. Zwarte vrouwen werd wel de zorg voor de blanke kindertjes toevertrouwd, maar ze mochten geen gebruik maken van de blanke wc. Wel koken voor de vriendinnen van mevrouw, geen recht op een eerlijk proces na het ontvreemden van een achter de bank gevonden ring, om de studie van een kind mee te betalen. Gewoon afgeranseld door de politie.

De zwarte vrouwen waren als moeders voor generaties blanke kinderen, maar werden zonder omhaal ontslagen als het de werkgever betaamde. Het boek van Stockett, zelf kind met dierbare herinneringen aan haar zwarte help, ontketende met haar boek een kleine revolutie. Getuige de emoties tijdens en na de film in Boston, doet de film dat nog eens dunnetjes over. It still happens, vertrouwt een kleine oudere dame me toe, niet alleen vroeger en niet alleen in het Zuiden, ook nu nog en overal in de Verenigde Staten. Er wordt druk nagepraat. Het aan de kaak stellen van racistische omgang met bedienden raakt in de VS een gevoelige snaar.

Zwarte recensenten hebben de film met gemengde gevoelens ontvangen. Het boek en de film zouden teveel vanuit het perspectief van blanken zijn gemaakt. In het echt was het bovendien nog erger. Omdat The Help vooral over de relatie tussen witte mevrouwen en hun zwarte hulpen gaat, blijft bijvoorbeeld seksueel misbruik door de heer en/of zoon des huizes onderbelicht.

Ondanks deze kanttekeningen is de film zeer de moeite waard, al is het maar om het hilarische hoogtepunt uit het boek verbeeld te zien: de grootste raciste krijgt, letterlijk, een koekje van eigen deeg. Zíen dus, al komt de film pas begin 2012 in de Nederlandse bioscoop.

Reading Room: buitenbieb in New York

door

Van maart tot september is in Manhattan New York een kleine buitenbibliotheek ingericht: de Reading Room. Op warme dagen zitten er tientallen mensen met een boek, een vakblad of tijdschrift. Het is heerlijk toeven onder de bomen van het Bryant Park, pal achter de grote openbare bibliotheek. Kranten worden dagelijks ververst. Voor kinderen zijn er aparte lage tafeltjes en rekken met prenten- en leesboeken. Zoals in veel parken in New York, kun je gebruik maken van door de gemeente geplaatste tafeltjes en stoeltjes. ‘Tien jaar geleden was Bryant Park nog een verloederd plein,’ vertelt Greg, coördinator van de Reading Room. ‘A needle square werd het genoemd, vanwege de spuiten van drugsverslaafden.’ Omliggende bedrijven en sponsors sloegen de handen ineen en bliezen met de Reading Room een oud gebruik nieuw leven in. Greg: ‘In de crisisjaren dertig van de vorige eeuw zette de openbare bibliotheek leestafels met kranten in het Bryant Park. Werklozen konden de personeelsadvertenties afstruinen naar een baan.’ In de hedendaagse variant zijn het bedrijven, organisaties en particulieren die boeken en tijdschriften ter beschikking stellen. ‘Er wordt vrijwel niets gestolen of vernield,’ aldus Greg.

De leeskamer blijft dag en nacht staan. ’s Nachts gaat er een zeil over de boekenrekken. Om het leuk te houden, wordt mensen gevraagd een ander niet te storen met muziek, luidruchtige gesprekken of een mobiele telefoon. Ook roken, bordspelen en ‘loslopende kinderen’ zijn niet toegestaan. In de zomermaanden zijn er in de Reading Room ook regelmatig voorleesavonden, debatten en optredens.

Rondom de Reading Room staan tafeltennis- en schaaktafels en overal uitnodigende zitjes. New Yorkers en toeristen nuttigen er hun take out maaltijd of drankje. Alles heel, schoon en veilig, mede dankzij de toezichthouder die loom haar rondjes over het plein loopt.

Het is een opvallende idylle van lees- en leefbaarheid in een land dat bekend staat om zijn afkeer van overheidsbemoeienis.

De Liefde slaat zwemplank mis

door

Tig jaar nadat moslimbashers er aanstoot aan namen, hoopt VVD-Tweede Kamerlid Bart de Liefde een politiek en mediaal punt te maken door Kamervragen te stellen over gesubsidieerd gescheiden van mannen zwemmen door en voor Amsterdamse moslima’s. Dat past niet in ons integratiebeleid, aldus De Liefde. Er mocht tijdens de gebadpakte aanwezigheid van de moslimvrouwen zelfs geen mannelijke badmeester in het zwembad zijn. Ramen zouden zijn ‘afgeplakt’. Extreem inderdaad, als de informatie klopt, maar niet uniek en in bijvoorbeeld ziekenhuizen, waar ook problemen kunnen spelen van moslima’s die niet door mannelijk personeel willen worden geholpen, allang opgelost. In een van de ‘gewraakte’ zwembaden, Sportfondsenbad Oost, is sinds jaar en dag apart Dames Zwemmen. Mogelijk wilden dames ooit de gelegenheid een uurtje onder elkaar zijn en is dat nooit veranderd. Ook sauna’s hebben vaak aparte dames- en herenuren, net als voor families, etc. Je hebt aparte kleedkamers voor dames en heren en aparte spelregels en wedstrijden voor vrouwen en mannen in vrijwel elke sport. Er is in Nederland zelfs een partij waarbinnen vrouwen  geen actief kiesrecht hebben: de SGP, een van de gedoogpartners van het VVD, CDA en PVV-kabinet. Ook zijn er aparte uitgaansavonden voor jongeren, vrouwen, vrijgezellen, homo’s, ouderen, aparte clubs voor industriëlen, oud-havenarbeiders, links- en rechtsliberalen, Italianen, Egyptenaren, kitschverzamelaars en afzonderlijke verzorgingshuizen voor Jehova’s Getuigen, Indische, Marokkaanse, Hindoestaanse, Chinese, etc. tc. ouderen. Geldt daar (g)een integratieprobleem?

Toegegeven, kleine Bart is geboren in een tijd dat de, aan alle kanten gesubsidieerde, zuilen in Nederland óm gingen. Hij weet misschien niet dat rigide religieuze scheidslijnen tot voor kort typisch (en autochtoon) Nederlands waren, dat zijn favoriete sport hockey, met door gemeenschapsgeld gefinancierde velden en accommodaties, toen exclusief voor de ‘betere’ kringen was, net als veel scholen en andere collectieve voorzieningen. Wat hij wel had moeten weten is dat gesubsidieerd apart zwemmen op gespannen voet staat met de scheiding tussen staat en kerk. Dáár gaat het om. De Liefde slaat wat dat betreft de zwemplank mis.

Flinke Tippel ter Beschaving

door

PvdA-prominent Lodewijk Asscher (kroonprinsen zijn momenteel niet leverbaar bij de PvdA) hield onlangs een lezing voor de Wiardi Beckmann Stichting, hun wetenschappelijk bureau, over het uitdragen van sociaaldemocratische idealen. Zinvoller dan navelstaren op grondslagen, is laten zíen dat je sociaaldemocraat bent, zei hij met een variant op het oude ‘Niet lullen, maar poetsen’: Don’t tell, show! Zorg voor bestaanszekerheid, veiligheid en goed onderwijs. Dat is vandaag de dag echter niet eenvoudig, zo vervolgde hij. De belofte van de sociaaldemocratie om, via de verzorgingsstaat, bestaanszekerheid te garanderen wordt ‘wankel’. Werk is geen garantie meer uit de armoede te komen en de publieke sector functioneert niet naar behoren. Rutte & Co besloten daarom de ‘geluksmachine uit te zetten’ en drastisch te bezuinigen. Dat roept volgens Asscher bij ‘links’ (mogelijk om partijleider Job Cohen niet aan te vallen, sprak hij bij het focussen op wat fout gaat van ‘links’ in plaats van sociaaldemocratie) een pavlovreactie op: bezuinigingen zijn asociaal, Mars der beschaving, etc. Lang niet alle bestaande praktijken zijn verdedigbaar, stelde Asscher. Als voorbeelden van niet geslaagd beleid noemde hij arbeidsre-integratie, gemengde scholen en inburgering. Hij vindt ‘progressief zelfonderzoek’ nodig; we moeten ‘de bestaande orde niet verdedigen maar kritisch volgen.’ Zijn remedie, behalve zelfonderzoek, is dat publieke instellingen ‘uitzonderlijk’ moeten presteren en sociaaldemocraten ‘strijden tegen uitwassen van kapitalisme, tegen privatisering van pech en tegen misdaad en hufterigheid.’

Nu was het voor veel betrokkenen beter geweest als de PvdA de bestaande orde kritisch had gevolgd in de periode dat de partij zelf meeregeerde . Sturen en saneren op kwaliteit door een centrumlinks kabinet zou tot een ander resultaat (moeten) leiden dan het rancuneuze centrumrechtse afrekenen door de huidige regeerploeg. En, als we het toch over pavlovreacties hebben: waarom niet meteen de oud-linkse reflex aan de kaak stellen van ‘handen af van verworven rechten’ als het gaat om pensioenvoorzieningen, werkloosheidsuitkeringen en ontslagrecht? Niet om budgettaire/financiële redenen, maar omdat solidariteit tussen werkenden en generaties moet opnieuw worden geijkt. Aan de andere kant is zelfonderzoek nooit te laat. Asschers PvdA maakt in Amsterdam al generaties deel uit van de bestaande orde. Toch worstelt de hoofdstad bijvoorbeeld al jaren met een bedroevend functionerende inburgeringsbureaucratie. Dat kan en moet beter. Inburgering, en dat geldt ook voor arbeidsre-integratie, is met de aanbesteding en marktwerking overigens geen exclusief publieke zaak meer. Om betere resultaten te boeken moeten overheidsdiensten én particuliere bedrijven uitzonderlijk presteren.

Ook Jos van der Lans, publicist en voormalig Eerste Kamerlid voor GroenLinks, zet zelfkritisch de beuk in de volgens hem piepende en krakende collectieve sector. In De Groene Amsterdammer van 23 juni 2011 schreef hij het essay De lange mars uit de instituties. Hij kan de huidige ‘draconische bezuinigingen op de publieke sector’ billijken, omdat die uit z’n voegen barst. ‘Alle gekheid in een hokje,’ schrijft Van der Lans, ‘voor ieder euvel is een specialist en een keur van instituties die er op zijn ingericht burgers-met-mankementen in productie te nemen.’ Hij hekelt de bureaucratische ‘leemlaag’ in de collectieve sector, van managers die zich vooral bezighouden met beleid, onderzoek, overleg en controle, die ‘carrière in papierwerk’ maken. Net als Lodewijk Asscher wijst hij op de falende arbeidsre-integratie, inburgering en jeugdzorg. Het onvermogen van de uitvoerende organisaties is de tragiek van de hedendaagse verzorgingsstaat, gevangen als ze is in papieren voornemens en bureaucratische procedures. In ander verband noemde hij de verzorgingsstaat eerder een ‘EHBO-achtige supermarkt’, die zijn schappen vult met ‘etiketten, pilletjes, trajecten, behandelingen, dbc’s, indicaties en classificaties’.

Jos van der Lans vindt dat sociale en streetwise professionals ‘loket en kantoor moeten verlaten en neerstrijken in de wereld van burgers’. Professionele instellingen moeten dienstbaar zijn aan de mogelijkheden van burgers zelf. ‘Dat kan alleen door macht te verplaatsen van instituties naar nieuwe verbanden van burgers en dienstbare professionals’, aldus Van der Lans, ‘Power to the people.

Afgeven op de collectieve sector, de verzorgingsstaat en, in één moeite door, ondanks de leuze Power to the people, op de vermaledijde jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, is geen rechts tijdverdrijf meer. Het is ook geen links taboe, moet dat ook niet zijn. Maar Jos van der Lans zet burgers en uitvoerende professionals aan de ene kant weg als calculerende consumenten en producenten en wil hen aan de andere kant ‘alle macht’ geven en aanspreken op hun zelfredzaam vermogen. Dat wringt. Dat – inderdaad vaak incompetente, slecht presterende – instituties in permanente staat van verbouwing en reorganisatie verkeren en een dagtaak hebben aan rapporteren, houdt veel professionals van de straat. Samen met burgers, én anderen overigens, zit de sociale sector in een subsidiecarrousel, waarin eigenbelang voorop staat. Zoals burgers de mogelijkheden van uitkeringen, belastingaftrek, een persoonsgebonden budget (pgb), etc. uitbuiten, zo zorgen Van der Lans’ instituties dat hun aanbod binnen de subsidieregelingen valt. Dat doen gemeenten zelf ook; zij leiden subsidies die ze uit eigen zak moeten betalen, bijvoorbeeld graag om naar landelijke potjes. Regio’s op hun beurt hebben specialisten in dienst om het onderste uit de Europese fondsenkan te halen en ook de landelijke overheid rekent uit hoe ze in de EU ‘netto-ontvanger’ kan worden. Calculeren en geld en voordeeltjes binnenhalen, al dan niet in combinatie met slecht presteren, is niemand vreemd, niet in de privésfeer, noch in het bedrijfsleven en de non-profit sector.

Een dienstbare instelling, het je stinkende best doen om mensen te helpen/activeren die hun leven niet op orde hebben, schulden hebben, geen werk, geen huis, een verstandelijke beperking, een scholings- of taalachterstand of een traumatisch verleden, geldt niet alleen voor uitvoerende professionals, maar ook voor de ‘lemen’ leiding, organisaties, bedrijven en overheden. De Mars der Beschaving mag van mij een jaarlijkse Flinke Tippel ter Beschaving worden. Voorwaarts en niet vergeten.

Solidariteit

door

Don’t tell, show! Maak duidelijk wat sociaaldemocratische politiek is, handel ernaar, zei Lodewijk Asscher onlangs tijdens een lezing voor de Wiardi Beckman Stichting. Hij is bestuursvoorzitter van dit wetenschappelijk bureau van de PvdA. Onderwerp was het maatschappelijk onbehagen en de andere boeg waarover de PvdA zichzelf moet gooien. De praktijk biedt op het gebied van veiligheid, onderwijs, re-integratie, inburgering en bestaanszekerheid niet wat de sociaaldemocratie belooft, zo analyseerde Asscher. ‘De publieke sector is niet de oplossing, maar het probleem,’ stelde hij zelfs.

In het dagelijks leven is Lodewijk Asscher wethouder Financiën in de hoofdstad. Dus zit hij met de hand aan de knoppen om, met anderen, een zaak als veiligheid aan te pakken. Een van de doelen waarop hij wil worden afgerekend is het opschonen van postcodegebied 1012, beter bekend als de Wallen. Onder- en bovenwereld, economie en criminaliteit moeten daar worden gescheiden. De gemeente wil de buurt upliften, economisch en qua veiligheid. De analogie is toevallig, maar voor de gemeente zijn publieke vrouwen niet de oplossing, maar een van de problemen. Gelukkig is daar mensenhandel. Voor het stadsbestuur – dat zich het lot van verhandelde vrouwen natuurlijk echt aantrekt, daarover geen misverstand – aanleiding de boel flink te saneren. Het aantal prostitutieramen wordt ongeveer gehalveerd, de prostitutie geconcentreerd op één Wal.

Vanzelfsprekend moet korte metten worden gemaakt met mensenhandel en aanverwante misdaden. Maar waarom gebeurt dat dan nauwelijks? Veel mensenhandelzaken blijven op de plank liggen en er zijn zelden veroordelingen. Menige vrouw zit vanwege illegaliteit opgesloten en moet na verloop van tijd gewoon het land uit, verhandeld of niet. Ondertussen moeten de goeden onder de kwaden (de mensenhandelaren) lijden. Door het sluiten van panden, stijgen de huren voor de ongedwongen sekswerkers. Velen komen behalve letterlijk ook figuurlijk op straat te staan. Van het netjes regelen van sekswerk komt niet veel terecht. Er worden geen/nauwelijks nieuwe vergunningen verstrekt, zodat sekswerkers zich moeten wenden tot exploitanten. Bovendien moeten zij zich binnenkort verplicht registreren, besloot de landelijke politiek. Het kan zomaar gebeuren dat handelaren/uitbuiters hun ‘waar’ dwingen zich te registreren. Verhandelde vrouwen werken dan legaal. Terwijl prostituees die uit vrije wil werken en zich om verschillende redenen niet willen registreren, illegaal worden. In de beeldvorming is en blijft bovendien alle prostitutie ‘slecht’, ondanks de emancipatiestrijd die sekswerkers sinds decennia voeren.

‘Ik ben een hele normale vrouw hoor,’ riep een prostituee eind mei op een bijeenkomst van Women Inc over sekswerk. ‘Ze denken dat we niet zelf kunnen denken,’ klaagde een ander. Dat er onder verhandelde vrouwen arbeidsmigranten zijn (die in verkeerde handen kunnen vallen), wil er bij de politiek niet in. Prostituees zijn zich niet voor niets sekswerkers gaan noemen: zij willen erkenning als werkenden, goede arbeidsomstandigheden, betaalbare huren, kredietverlening om een eigen bedrijf te starten, etc.

Lodewijk Asscher was toevallig ook op de bijeenkomst van Women Inc, om zijn aanpak van de Wallen toe te lichten. ‘Jullie zijn niet solidair, er zijn veel schrijnende situaties van misbruik en geweld,’ mokte de ridder meesmuilend. Dat was flauw. Voor je rechten opkomen is ook tegen dwangarbeid zijn.

Dwang en geweld tegen vrouwen beperkt zich niet tot de prostitutie. Zelfs in de hoogste kringen komt het voor. Een geestverwant van de heer Asscher, socialistisch voorman en voormalig financieel topman Dominique Strauss-Kahn, vergreep zich waarschijnlijk in New York aan een hotelmedewerkster. Zoals het er nu naar uitziet, komt hij met de vernedering van voorgeleiding en enkelbanddetentie vrij. Terugkeer als presidentskandidaat op het politieke toneel in Frankrijk wordt niet uitgesloten. De vrouw in kwestie, afkomstig uit Guinee, wordt er inmiddels van ‘verdacht’ hoer te zijn en banden te hebben met drugshandelaren. Blame the victim noemen we dat.

Zoals Lodewijk Asscher stelde in zijn lezing voor de Wiardi Beckman Stichting, gaat het bij linkse politiek niet om zéggen dat je solidair bent, maar om het laten zien daarvan. Hij zei ook: ‘Verander de samenleving, begin bij jezelf. Strijdt tegen uitwassen van kapitalisme, zodat mensen trots en waarde in hun werk vinden.’

Mag ik hem uitnodigen ook (ongedwongen) sekswerkers, werk/geluk zoekende arbeidsmigranten en kamer‘meisjes’ in het sociaaldemocratisch paradijs op te nemen?

Op bezoek in geheime tuin

door

‘Christelijke Arabieren, homoseksuele moslims en ongelovige joden: ze zijn allemaal welkom bij ons,’ zegt Emir Belatoui. Hij is de man achter Stichting Secret Garden, ooit opgericht voor homo’s, lesbiennes, biseksuelen en transgenders met een moslimachtergrond. Belatoui: ‘Iedereen moet de ruimte hebben zichzelf te zijn.’ Wat hem betreft zeggen mensen dat er tussen Koran en homo’s geen zaken kunnen worden gedaan. Als ze er maar niet de conclusie aan verbinden dat men homo’s mag mishandelen. Secret Garden biedt onder andere opvang en een luisterend oor aan homovluchtelingen m/v. Er zijn spreekuren om nieuwkomers wegwijs te maken in Amsterdam. En men organiseert debatten, cursussen en filmavonden om de integratie van islamitische holebi’s – zoals de afkorting van homo’s, lesbiennes, biseksuelen luidt – en transgenders te bevorderen. Gericht op de Nederlandse samenleving, waar de doelgroep niet alleen onbekend is, maar vaak ook onbemind. Maar ook op moslimgemeenschappen zelf. Want daar zijn net zo goed strubbelingen over homoseksualiteit. Emir Belatoui: ‘We proberen homo- en ook transseksualiteit bespreekbaar te maken.’ Zo gaat hij met vaders in gesprek die moeite hebben met hun homoseksuele kind en nodigt hen uit voor voorlichtingsavonden. Belatoui is ervan overtuigd dat bezwaren tegen homoseksualiteit niets met de islam en alles met cultuur te maken hebben. ‘Er zijn immers ook gelovige moslims die homoseksualiteit accepteren.’

Door de vele incidenten, dreigementen en geweldplegingen tegen homo’s door vooral Marokkaanse jongens, worden moslims in de homobeweging vaak scheef aangekeken. Ook daar heeft Secret Garden een missie te vervullen. Een kranslegging tijdens Dodenherdenking op 4 mei bij het homomonument in Amsterdam was één van de initiatieven om aansluiting te vinden bij de algemene homobeweging.

Wat Secret Garden medewerker Ikram Daraaoui betreft is er overigens genoeg gepráát over ‘homoseksualiteit en islam’. Zij ziet liever concrete verbeteringen. ‘Er moet bijvoorbeeld opvang komen voor homoseksuele moslims die uit huis zijn gezet. Of voor vluchtelingen die vanwege hun homo- of transseksualiteit worden gediscrimineerd, lastiggevallen en mishandeld, niet alleen in het land van herkomst, maar ook in Nederlandse asielzoekerscentra. Mensen zoeken bescherming in Nederland, vanwege vervolging in eigen land. Ze moeten zich hier veilig weten.’