Annemiek Onstenk Journalist

tekst, redactie & research

Weblog

Pgb: een gouden puzzelstuk

door

Het is een fantastisch idee: thuiszorg met kost en inwoning aanbieden aan hoogbejaarden of mensen met een ernstige beperking die graag thuis willen blijven wonen. Ik interviewde verschillende gebruikers van een dergelijk zorgaanbod. Een in Nederland gevestigde zorgmakelaar haalt oudere vrouwen uit Bulgarije naar hier en koppelt hen aan zorgvragers die bereid zijn deze vrouwen als au pair in huis te nemen. Op deze wijze zijn vierentwintig hulpen voor dag en nacht in Nederland aan de slag. Hun ‘mevrouwen’ kunnen in hun eigen huis blijven wonen. Omdat er nog geen vrij verkeer van Bulgaarse (en Roemeense) werknemers in de Europese Unie is, komen de vrouwen telkens maar voor een half jaar werken. Na een onderbreking vervolgen zij hun diensten weer.

Afhankelijk van de beperking, krijgen de zorgvragers een hoger of lager pgb, waaruit de Oost-Europese thuishulpen worden betaald. Maar niet alleen zij, ook de bemiddelaar in Nederland en het kantoor in Sofia van waaruit de vrouwen worden gedetacheerd (onvindbaar op Google, een postbusbedrijf?) eten mee uit de ruif. Degene die de financiële administratie en afhandeling van de pgb-besteding verzorgt, moet eveneens worden betaald.

Nederland is een diensteneconomie. Van burgers wordt verwacht dat ze zo lang mogelijk zelfstandig zijn, verantwoordelijkheid voor zichzelf en hun omgeving nemen en zelf voor hun inkomen zorgen. De zorg is sinds jaren vraag- en niet meer aanbodgericht. Met de Wet maatschappelijke ondersteuning (2007) is bovendien het recht vastgelegd dat de overheid de lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking van een burger zo goed mogelijk compenseert. Het maatwerk dat met een pgb thuis geleverd wordt past in deze tijd, zelfs als het de voormalige mantelzorger is die de dienst levert. Zij of hij heeft dan immers minder tijd voor ander betaald werk. Het pgb is een gouden puzzelstuk, zeker als de afnemers tevreden zijn en het pgb-gebruik volgens de regels verloopt.

Daar kan precies ook de zwakte van de regeling zitten. De Oost-Europese zorghulpen uit mijn voorbeeld verdienen minder dan gebruikelijk voor dat werk, veel minder dan het minimumloon. Ze spreken slecht of geen Nederlands en zijn niet altijd gekwalificeerd voor het werk dat ze doen. Over de zorgmakelaar zijn klachten over onprofessioneel optreden, etc.

Eventuele malafide bedrijvigheid, die net als in veel andere bedrijfstakken, ook in deze sector bestaat, moet natuurlijk worden aangepakt. Als het toezicht goed is, is er geen reden het onvolprezen pgb, een nalatenschap van de VVD’er Erica Terpstra, van z’n gouden glans te ontdoen of af te bouwen. Er gaat veel geld in om, maar de bedragen voor het pgb gaan ergens anders van de begroting af.

Onverdoofd genieten van Tsjaikovski

door

Jevgeni Onjegin

Honderden mensen waren 23 juni getuige van de jaarlijkse Opera in het Oosterpark in het kader van het Holland Festival. Tsjaikovski stond op het programma: Jevgeni Onjegin. Een gedateerd, negentiende-eeuws verhaal over de lotgevallen van twee winkeldochters (zussen van Russische plattelandsadel), een jaloerse dichter en een verwend kereltje dat niet weet wie van de twee zussen hij begeert. Maar, voor wie van opera houdt – en dat doet het trouwe publiek in het Oosterpark, ik misschien nog wel het meest – PRACHTIGE muziek. Na elke akte werd er luid geklapt, al hoorden de artiesten het niet. De opera was live in het Muziektheater, wij keken naar een scherm waarop het spektakel werd weergegeven. Als er op kunst moet worden bezuinigd omdat die elitair is, maak kunst dan gratis! In het Oosterpark was een zeer divers gezelschap bijeen. Studenten en oudere koppels op een tuinstoeltje, theatertijgers met een dekentje, rosé en een schaaltje suhsi’s en mensen met een beperking achter een rollator of in een scootmobiel, vrouwen met hoofddoek achter een kinderwagen en tieners, etc. Samen genieten van muziek: nog goed voor het verplichte ‘maatschappelijk meedoen’ en als sociaal bindmiddel ook.

Transseksuele asielzoekers m/v

door

Ze komt uit Azerbajdzjan, is klein en, duidelijk zichtbaar, een van man naar vrouw transgender. Niet alleen andere asielzoekers belagen haar, ook medewerkers van het asielzoekerscentrum waar ze, in afwachting van de behandeling van haar verzoek tot verblijf, woont, behandelen haar slecht. Klachten over onveiligheid worden genegeerd, ze wordt geprovoceerd (‘Jij hoort in de prostitutie thuis.’) en uitgelachen.

De transseksuele Irakese heeft al een verblijfsstatus in Nederland. Haar probleem is dat ze nog niet medisch van geslacht is veranderd. Hoezeer ze zich ook vrouw voelt, zich gedraagt, kleedt én overkomt als vrouw, officieel gaat ze nog als man door het leven. Aanpassing van je paspoort, identiteitskaart en andere papieren kan volgens de Nederlandse wet pas na operatieve geslachtsverandering. Ze had jarenlang een baan bij een vluchtelingenorganisatie. Nu ze, vanwege bezuinigingen, ander werk moet zoeken, komt ze met haar mannelijk identiteitsbewijs in de problemen. ‘Geen werkgever wil mij hebben.’ Graag wil ze haar verhaal doen, maar ‘geen foto alsjeblieft. Ik woon in Amsterdam West en mijn Turkse en Marokkaanse buren weten niet dat ik transseksueel ben.’

‘Mooie meisjes’, zegt Emir Belatoui van belangenorganisatie Secret Garden, liefkozend. Zijn organisatie komt op voor de belangen en rechten van homo, lesbische, bi- en transseksuele moslims, ‘en andere migranten’, voegt hij toe. Vorig jaar bood Secret Garden leden van de Tweede Kamer een petitie aan. De organisatie wil dat de Nederlandse overheid seksueel vervolgden veiligheid garandeert. Begin dit jaar hadden ze over de schrijnende situatie van homo- en transseksuelen m/v in asielzoekerscentra zelfs een onderhoud met minister voor Immigratie en Asiel, Gerd Leers. Tot resultaten heeft het nog niet geleid.

Secret Garden biedt de vrouwen voor een avond veiligheid, verstrooiing en lotgenotencontact. Onlangs werd er de film Silent Stories van Hanne Phlypo en Catherine Vuylsteke vertoond, over vier gevluchte transseksuelen.

Opdat ze gehoord worden.

Burgerinitiatief sociale werkplaatsen?

door

Al ruim tien jaar is de sociale werkvoorziening in beweging. Ongeveer 100.000 mensen hebben een gesubsidieerde werkplek bij de sociale werkvoorziening (sw). Medewerkers die dat kunnen, worden met scholing en begeleiding klaargestoomd voor een gewone werkplek of een arbeidsplaats op basis van detachering. Sociale werkplaatsen noemen dit een beweging ‘van binnen naar buiten’. De overheid zette financiële druk op deze doorstroming. De ‘sociale’ bedrijfsvoering werd steeds meer vervangen door een ‘commerciële’, waarbij voor uit het bedrijfsleven afkomstig management productiviteitsstijging boven het bieden van beschutting ging. Een deel van de klassieke sw-werknemers, mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, is op deze wijze uitgestroomd. Nieuwe groepen, vooral mensen met een sociale beperking, stroomden in, onder wie dak- en thuislozen en ex-gevangenen.

Je zou zeggen dat de afgelopen tien jaar iedereen die tot regulier werk in staat is, wel is ‘afgeroomd’. En dat de poortwachters van de Wet sociale werkvoorziening hebben gezorgd dat alleen nog mensen zijn binnengekomen die écht een indicatie nodig hebben voor de sociale werkvoorziening. Maar kennelijk kan er nog een schepje bovenop of liever gezegd -af. Het kabinet-Rutte maakt zich, mede door de crisis, op voor een volgende grote bezuinigingsronde. In 2013 komt de Wet werken naar vermogen in de plaats van de Wet sociale werkvoorziening, de Wajong en de Wet werk en bijstand. Het plan is jaarlijkse honderden miljoenen te bezuinigen op de budgetten voor arbeidsparticipatie van mensen met een beperking. Het kabinet zegt de huidige medewerkers in de sociale werkvoorziening te willen ontzien. In de toekomst zal het aantal beschutte plekken met maar liefst tweederde verminderen.

Sw-bedrijven en hun werknemers, koepelorganisatie Cedris, vakbonden en gemeenten zien die scheiding tussen oud- en nieuwkomers in de sociale werkvoorziening niet zo haarscherp. De bestedingen, en dus ook de bezuinigingen op de sociale werkvoorziening, lopen via de gemeenten. De lokale bezuinigingen leiden nu al tot het wegvallen van begeleiding, scholing en/of vervoer van de medewerkers. Dat betekent de facto dat ook huidige medewerkers, zogenaamde insiders, hun baan verliezen, ook al voorzien de budgetten nog in hun salaris.

Betrokkenen en hun branche- en vakorganisaties komen her en der in het land in actie. De Vereniging Nederlandse Gemeenten onderhandelt nog over precieze afspraken en bedragen en ook in de politiek is het laatste woord er nog niet over gezegd. Maar wordt het geen tijd dat ook gewone burgers zich ermee gaan bemoeien? Wat te denken van bijvoorbeeld ‘adoptie’ van plaatsen in de sociale werkvoorziening? Of van het schenken van meerjarige en voor de belasting aftrekbare giften? Als crowdfunding (financiering door met de pet rond te gaan; particulier geld werven) mogelijk zijn voor kunst en cultuur, waarom dan niet voor sociale werkplaatsen?

Eigen Krachtmeting

door

Eigen Kracht conferenties in families/gezinnen of buurten die dreigen te kapseizen, zijn hot. Simpelweg omdat ze werken én goedkoop zijn. Een gezin dat in de problemen zit of buurtbewoners die met elkaar overhoop liggen, nodigen hun netwerk rond de tafel, praten (uit) en maken afspraken over onderlinge steun en praktische oplossingen. Ongeveer 1000 gezinnen per jaar doppen op het ogenblik min of meer op eigen kracht hun boontjes, mét hun familie, vrienden en buren dus. Afgaand op de berichten op de site van de Eigen Kracht Centrale tot ieders genoegen. Sociale winst is dat er krachten worden aangesproken die weinigen voor mogelijk hielden en dat families/buurten zelf de regie houden. Ze komen niet aan een ‘hulpinfuus’ te liggen, zoals sommigen dat tegenwoordig denigrerend noemen. Noch raken ze verstrikt in slecht functionerende ketenzorg van -tig, langs elkaar heen werkende instellingen. En dan zijn er nog de financiële voordelen, want goedkoper dan ‘eigen kracht’ is er niet. Bij Eigen Kracht conferenties kan zelfs de coördinator een vrijwilliger zijn. Samenredzaamheid past in het zorg- en welzijnsbeleid van vandaag, ja, ís dat beleid: eerst eigen verantwoordelijkheid nemen en in eigen omgeving hulp zoeken, en pas als dat onmogelijk is een beroep doen op professionele zorgverleners. Wie kan tegen zelf- en samenredzaamheid zijn, niemand toch? Fantastisch!

Maar wat er mensen in het netwerk aanschuiven die het erg met zichzelf hebben getroffen, de wijsheid in pacht (denken te) hebben en het betreffende gezin/de buurt wel eens zullen vertellen hoe men de problemen moet oplossen? Dan is eerder sprake van een Eigen Krachtmeting. En wat als het bewuste gezin de vuile was juist níet tussen familieleden, vrienden en buren wil ophangen? En buurtbewoners het liefst hun eigen leven leiden en verder met rust willen worden gelaten? Eigen Kracht wordt erg rooskleurig voorgesteld, geromantiseerd en geïdealiseerd, alsof het een panacee is voor alle tekortkomingen van professionele inzet. Je hoeft maar naar De Rijdende Rechter te kijken om te weten hoe buren elkaar het leven zuur kunnen maken. Als professioneel paternalisme plaats maakt voor onprofessioneel paternalisme en deskundige bemoeizorg ondeskundige bemoeizucht wordt, met sociale controle als bonus, dan ben je als buurt of gezin verder van huis. Figuurlijk dan, want in werkelijkheid haal je de ellende juist in huis. Letterlijk.